Türkiye'de Spor Toto

TÜRKİYE'DE SPOR TOTO

Türkiye, Spor Toto'yu o zamanki adıyla Beden Terbiyesi Genel Müdürü Vildan Savaşır'ın 1949 yılında İsveç'ten özel bir kurye ile getirttiği Spor Toto Mevzuatı'nı tercüme ettirmesiyle konuşmaya başladı.

Savaşır'ın 1950'de görevden ayrılmasıyla rafa kaldırılan Spor Toto konusu, o devrin Futbol Federasyonu Başkanı Ulvi Yenal'ın 1959 yılanda basının yaptığı ankete vermiş olduğu şu cevap yazısıyla yeniden gündemdeki yerini aldı: "Bahsi Müşterek bir kumar değildir. Tahmin ve bilgiye dayalı bir müsabakadır. Futbola karşı hevesi artırır. Ayrıca spor tesisleri için gerekli hasılat elde edilmiş olur. Bu sayede yeni tesisler ve yeni sahalar yapılır. Daha büyük bir kitlenin sporla meşgul olması imkanı doğar."

Yenal'ın bu sözlerinin ardından başlayan Spor Toto tartışmaları, yoğun mesai ve uzun süren çalışmalar neticesinde nihayet meyvesini verdi. 29 Nisan 1959 yılında Futbolda Bahsi Müşterek Kanunu çıkarıldı. 26 Mart 1960 yılında da ilk kupon kabulü gerçekleştirildi.

DURGUNLUK DÖNEMİ VE NEDENLERİ

Spor Toto ilk kurulduğu dönemlerde oldukça düşük hasılatlar ile yıllarını doldurdu. Kuruluş amacına paralel olarak her geçen yıl, Spor Toto'nun daha geniş kitlelere ulaşması düşünülüp, her yıl artan bir gelirle, ülkemiz sporu için ümit verici ekonomik bir güce sahip olması beklendi. Her sezonda iştirakçinin karşısına yeniliklerle ve atılımlarla çıkan Spor Toto, bu ekonomik ümitlerini gerçekleştirmiştir de. Ancak gerek yeniliklerin ve atılımların sınırlı hale gelmesi ve gerekse istenilen hedef kitleye ulaşmadaki zorluk, daha önce belirtilen nedenlerle birleşince Spor Toto problemler yaşayan bir organizasyon haline geldi. Buna rağmen, göreceli de olsa hasılatta meydana gelen artış, ülkede spor tesisleri yapmak, spor aktiviteleri düzenlemek ve spor malzemesi satın almak için o zamanki adıyla Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü'ne oldukça fazla miktarlarda kaynak aktarımı sağlandı. Bu kaynak ile ülke geneli, spor tesisleri ile donatıldı. Yurtlar Kurumu'na da gerek tesis, gerek üniversite öğrencilerine öğrenim kredisinde kullanılmak üzere kaynak aktarıldı.

ALMAN UZMANLAR: SPOR TOTO'NUN YAPISI BOZULMAMALI

Spor Toto, fonksiyonu gereği ayrı ekonomik ve hukuki yapıya sahip bir kuruluş çerçevesinde faaliyetlerine başladı. Kontrolü devlet tarafından yapılan Spor Toto'da çalışmalar, bu özel niteliğe uygun olarak yürütülüp, kuruluş yapılanması da bu yönde geliştirildi. Ülkemizde Spor Toto Teşkilatı'nı gezen Alman uzmanlar heyeti de Spor Toto'nun bu yapısının hiçbir şekilde bozulmamasına ve bu özelliğinin korunması zorunluluğuna işaret etti.

Ancak kuruluş çalışmalarının başladığı 1959 yılından 1965 yılına kadar geçen süre içinde 7 Teşkilat Müdürü'nün değişmesi, yani yönetim bakımından ortaya çıkan istikrarsızlık, gelişimi de etkiledi. Öyle ki, o dönemde en çok yönetici değişikliği yapılan kuruluşların başında yer aldı. 7 yılda 7 Teşkilat müdürü gerçeği, yöneticilerin, teşkilatla ilgili yeni atılımların yapılmasında, teşkilat yapısının tanınmasında ve yeni çalışma politikaları üretilmesinde, tutarlılığı ve sürekliliği engellendi. Yöneticilerin özverili, iyi niyetli çalışmalarına rağmen, ilk yıllarda Spor Toto'da göreceli hasılat artışı dışında, hedeflenen noktalara ulaşmada istenilen başarılar sağlanamadı.

Başlangıçta çok büyük ümitler veren Spor Toto'nun kuruluşundan1965 yılına kadar süren durgunluk döneminden sonra beklenen gelişmeyi gösteremeyip gerileme devrine girmesinin başlıca nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1. YÖNETİMDE İSTİKRARSIZLIK

Yönetimde istikrarsızlık derken, ülkemizde her kuruluş için başarıyı köstekleyici kusur ve dertlerimizden biri olduğu ve Spor Toto'nun doğal olarak bundan ayrı tutulmayacağı ileri sürülebilir. Ancak Spor Toto gibi ülkemizde ilk defa kurulan bir teşkilatın yönetiminde gerçekleşebilecek değişikliklerin, bu müessesenin yerleşip kökleşmesine fırsat bulamadan yıkılıp dağılmasına sebep olabilecek tehlikeli tasarrufların belki de başında gelir.

Altı yıl gibi kısa bir süre içinde yedisi asil üçü vekil olmak üzere 10 Teşkilat Müdürünün değiştiği göz önüne alınırsa, Spor Toto'nun en çok yönetici değiştiren kuruluşlarımızın başında bulunma talihsizliğine uğradığı kolayca anlaşılabilir. Altı yılda, her müdür için asgari 6-7 ay gibi kısa bir yönetim zamanı düşer ki, bu sürenin teşkilatı tanıyıp, konusunu öğrenmeye bile yetmeyeceğini anlatmaya gerek yoktur sanırız. Spor Toto gibi tüm faaliyetlerini bir haftalık kısa devreler içinde yapıp, sonuç olmak zorunda olan bir kuruluş için bu konuda tecrübesiz yöneticilerin tüm gayret, kabiliyet ve iyi niyetlerine rağmen tecrübesizlik yüzünden yapacakları en ufak hata ve yanlış tasarrufun, telafisi olmayan sonuçları doğuracağı gayet doğaldır.

2. KALİFİYE VE UZMAN ELEMAN YOKLUĞU

Teşkilatı ülkemizde örneği bulunmayan nev'i şahsına münhasır bir kuruluş olduğundan, bu konuda yetişmiş eleman bulmak mümkün olamamaktır. Şimdiye kadar ülke içinde uygulama kurslarından geçirmek veya ülke dışındaki Spor Toto Kuruluşlarında staj yaptırmak suretiyle uzman elemanların yetiştirilmesine olanak sağlanmadığı için işler daima tecrübe edilerek, doğrusu öğrenilip, yapılmaya çalışılmıştır. Bu sebeple de hatalı tasarruflar çok olmuş hem de randıman düşerek genel gelişmeye engel durumlar oluşmaya devam etmiştir.

3. MEVZUATIN YANLIŞ VEYA DEĞİŞİK UYGULAMASINDAN DOĞAN TEREDDÜTLER

Mevzuat değişik uygulanması dolayısıyla iştirakçide ve kamuoyunda doğan tereddütler sebebiyle gerek hasılatın gerekse teşkilatın büyük meblağlar ödemeye mahkum olduğu birçok davaların açılmasına meydan veren Futbol Müsabakalarında Müşterek Bahis Tüzüğü'nün 22, 32, 34 ve 35. maddelerinin çeşitli zamanlardaki değişik uygulanması örnek olarak verilebilir. Adı geçen tüzüğün 34. Maddesinin ikinci fıkrası:

"Derecelerin herhangi birine dahil olacak bilet bulunmadığı taktirde, bütün derecelerin hisseleri, en yüksek tahmini yapmış olan bilet sahiplerine müsavi olarak tevzi olunur. Hükmünü koymuş bulunduğu halde bu açık hüküm, uzun süre dikkate alınmayarak, 13, 12, 11, 10 bulunmadığı haftalarda ikramiyenin tamamı, yukarıda sayılan ilgili maddelere de dayanılarak 9 tutturan iştirakçiler arasında paylaştırılması gerekirken, ikramiyeler 8, 7, 6 tutturan iştirakçilere de dağıtılmış ve bu uygulama uzun süre devam etmiştir. Halk arasında yerleşen, iştirakçilerin alıştığı bu uygulamadan daha sonra vazgeçilmesi, dört derece bulunmadığı hafta ikramiyenin tamamının 9 tutturanlar arasında pay edilmesi, hem kamuoyunu tereddüde düşürmüş, hem de önceden beri yapıla gelmekte olan uygulama nedeniyle hisselerini eksik olarak almış bulunan iştirakçilerin haklarını talep etmeye imkan vermiştir. Bir taraftan daha önce ikramiye kazanan iştirakçilere eksik verdiği ikramiyelerini ödemek zorunda kalan Spor Toto Teşkilatı, diğer taraftan cari mevzuatın uygulanışı nedeniyle ikramiyeye hak kazanmış gözüken, gereksiz ödemede bulunduğu iştirakçilerden bu paraları tahsil etmek imkanından mahrum kalmıştır.

Spor Toto gibi çok hassas bulunan bir konuda, bu gibi olayların ne kadar büyük olumsuz etkiler yarattığı tecrübelerle sabit olmuştur.

4. EMNİYET TEDBİRLERİNİN TAM OLARAK ALINMASI NEDENİYLE DOĞAN ANLAŞMAZLIKLARIN ŞEVK KIRICI ETKİLERİ

Türk Spor Toto sistemi, Almanya'daki Koblenz Spor Toto'sundan aynen alınmış olduğu halde, Alman Spor Toto kuponlarında kullanılan kontrol pulları usulü nedense ülkemizde kullanılmaya gerekli görülmemiş, ancak bunun acı etkileri 3 yıla yakın bir süre sonra görülebilmiştir. Bu süre zarfında bir çok bayiler iştirakçiden tahsil ettiği hasılatın büyük bir kısmını zimmetine geçirerek, bir kısmını teşkilata intikal ettirmeye devam etmiş ve bu durum birkaç olay dışında teşkilat tarafından fark edilememiştir. Ancak büyük ikramiye kazanan iştirakçiler, ikramiyelerini almak için müracaat ettikleri zaman teşkilata gönderilmeyen biletlerin varlığı anlaşılmış, dolayısıyla hasılatın da tam olarak teşkilata ulaşmadığı fark edilmiştir. Bu durumda hem iştirakçi kazandığı halde ikramiyesini alamamakta ve teşkilat hakkında dava açmakta, hem de vatandaşın teşkilata gönderilmek üzere bayi ye yatırdığı paralar bayilerin zimmetinde kalmaktaydı. Dava konusu bu gibi olayların çoğalması, çeşitli şüphe ve tereddütler doğurmuş ve Spor Toto oyuncularının şevklerinin kırılmasına sebep olmuştur.

Türk Spor Toto'suna örnek olarak alınan ve Almanya'daki Totoların en basit teknikleriyle çalışan Koblenz Spor Toto Teşkilatı başta olmak üzere Almanya, İngiltere ve İtalya'daki Spor Toto Teşkilatlarında 3 kişilik heyet halinde, yerinde yapılan incelemeler sonucunda kontrol pullarının kullanılmasının kaçınılmaz bir zaruret olduğu tespit edilmiş fakat bunun uygulamaya geçirilmesi, yurda dönüşte çok büyük gayret ve çabaların harcanması ile ancak 1,5 yıl sonra mümkün olabilmiştir.

Oynanan Spor Toto biletlerinin ve hasılatın, teşkilata tam olarak iletilmesini sağlamak amacıyla, 1963 yılı başlarında uygulanan kontrol pulları ile iştirakçinin inceleme ve kontrolüne hazır bulundurulmak üzere kupon kabul listelerinin birer suretinin bayiliklerde teşhiri usulünün tatbiki, olumlu sonuç vermiş ve bunların tatbikinden sonra teşkilata ulaşmayan bilete rastlanmamıştır.

5. SPOR TOTO'YA DAHİL FUTBOL MAÇLARININ SIK SIK İPTAL EDİLMESİ

Şimdiye kadar gerek Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü ile Futbol Federasyonunun, Spor Toto'ya dahil maçlar konusunda tam bir işbirliği yapmamış olması ve gerekse Futbol Federasyonu'nun kulüplere hakim olmaması, kulüplerin sık sık şu veya bu sebep ve görüş ile yapmaya mecbur olduğu maçları iptal ettirmek suretiyle, Spor Toto oynayan iştirakçilerin tasarladıkları tahmin ve tertipleri altüst etmekte, o hafta geri kalan maçların önem derecesine göre Toto'nun cazibesinin azalmasına sebep olmaktadır. İptal maçlarının Spor Toto hasılatına olumsuz etkiler yapmakta olduğu tecrübelerle ve mevcut istatistiklerle sabittir.

6. DAĞITILACAK İKRAMİYELERİN MİKTARINA ETKİ EDEN KESİNTİLERİN ÇOKLUĞU

Milli piyango her türlü vergi ve kesintiden muaf tutulduğu halde, Spor Toto ikramiyelerinden Yurtlar Kurumu, İsim Hakları, Tasarruf Bonosu ve en önemlisi İntikal Vergisi olarak yapılmakta olan birçok kesinti, Spor Toto oyuncularının, haklı ve devamlı şikayetlerine neden olmaktadır. Gerçekten Spor Toto ikramiyelerinin tabi tutulduğu intikal vergisi oranlarına bir göz atacak olursak bunun Spor Toto oyuncusu üzerinde yapacağı olumsuz etkilerin gücünü kolayca takdir etmek mümkün olacaktır.

7. İKRAMİYE ÖDEMELERİNDE DENENEN ÇEŞİTLİ YÖNTEM VE ARAÇLARIN İŞTİRAKÇİDE DOĞURDUĞU TEPKİLER

SPOR Toto ikramiyelerinin ödemelerinde tatbik edilen yöntem ve kullanılan araçların sık sık değiştirilmesi iştirakçileri zaman zaman bir çok zorlukla karşı karşıya bırakmış, bu da Toto oyuncularında bir bıkkınlık yaratmış ve bir biri ardına gelen bir çok şikayetlere yol açmıştır.

8. HASILATIN ARTMASI TEŞVİKE YARAYAN REKLAM NİTELİĞİNDE BAZI FAALİYETLERİN ENGELLENMESİ

Spor Toto bayileri, iştirakçileri cezbetmek ve dolayısıyla hasılatı artırmak amacıyla kendiliklerinden 13 tutturanlara veya hiç tutturamayanlara çeşitli hediyeler, ikramiyeler vermek suretiyle hasılatlarını artırmaya çalışırken, bu güzel ve yararlı tatbikat bayiler için uzun bir süre yasaklanmıştır.

Aslında Spor Toto Teşkilatı tarafından genel olarak bu çeşit ikincil oyun ve ikramiye verme yöntemleri yaratarak iştirakçi sayısını çoğaltıp, hasılatı artırmaya çaba göstereceği yerde, kendisine hiç bir zahmet, külfet yüklenilmediği halde hasılatın artmasına çok tesir eden ve başka ülkelerde bizzat toto kuruluşları tarafından tertip edilen bu çeşitli ikincil cazibe unsurlarının ortadan kaldırılması, hiç bir şekilde izah edilemeyeceği gibi, bunu yasaklayanları da haklı gösteremez.

Son zamanlarda bayilere ikramiye ve hediye dağıtma yetkisinin tanınmış olması bu görüşümüzü ispatlamış bulunmaktadır.

9. BAYİ SAYISININ, BAYİLİK HİZMETLERİNİ VATANDAŞIN AYAĞINA GÖTÜRECEK MİKTARDA OLMAMASI

Spot Toto oyuncusu, Spor Toto oynamak için hiçbir zorunluluk ve yükümlülük hissi duymayan çok nazlı bir müşteridir. Hatta bir bakıma sosyal bazı düşünceler nedeniyle, Spor Toto oynamakta olan bir çok vatandaşımız büyük bir çekingenlik duymaktadır. Arzu ettiği halde çeşitli faktörlerin ve düşüncelerin etkisi ile uzaktaki bayiye giderek Toto oynamaktan çekinen vatandaşlar, bayiliklerin yakınlarında kurulması gibi hizmeti ayaklarına götürmek mümkün olduğu takdirde rahatça Toto oynayacaklardır. Bu yalnız bizim memleketimiz için varolan bir durum olmayıp, bütün ileri ülkeler için geçerli bir olgudur. Gerçekten Almanya'da mevcut 10 Spor Toto Kuruluşundan yalnız bir tanesi olan Bavyera Spor Toto Kuruluşu'na bağlı 2000 adet Spor Toto bayiliğinin bulunduğu, 1963 yılında, tüm Türkiye'de sadece 954 adet bayiliğin bulunuşu bize bu konuda bir fikir vermeye yeterlidir.

MODERN YAPIYA GEÇİŞ VE YENİLİKLER

Spor Toto Teşkilatı'nın ilk yıllarında yaşanan yönetimdeki istikrarsızlık, 1965 yılının ortalarında teşkilat müdürlüğü görevine getirilen ve yaklaşık 6 yıl görevinin başında kalan Rauf Meleksoy'la birlikte yerini günün koşullarına göre daha modern bir yapıya bıraktı. Teşkilatın bu dönemde daha verimli bir hizmet veren kuruluş haline gelmesi sadece iç yapı düzenlemelerine bağlı değildi. Bu dönemde iştirakçilere götürülen hizmetlerde de büyük yenilikler yapıldı.

Genel olarak emniyet, hız ve güven gibi 3 ana prensibe dayanan teşkilat hizmetlerinde uygulamaya geçilen yenilikler şu şekilde sıranalabilir;

1) Tek Değerlendirme;

Kuponların değerlendirme işlemleri brüt ve kesin olmak üzere 2 defa yapılmakta iken, hız ve emniyetin olumlu bir faktör olacağı görüşü ile 1968-1969 sezonunda tek değerlendirme sistemine geçilmiştir. Bu sisteme göre, Pazartesi günleri kesin sonuçlar alınarak en geç Çarşamba günü de ikramiye kazanan iştirakçilere ikramiyeleri ödenmiştir.

2) Son Dakika Servisi;

Bayilerin kupon kabul sürelerinin bitimi ile başbayi ye teslimi ve Teşkilat Müdürlüğü'ne gönderilmesine kadar geçecek boş zamanda iştirakçilerin kuponlarının başbayilerce kabul edilmesi için Son Dakika Servisleri kurulmuştur.

3) Direkt Servis;

Teşkilat bünyesinde kurulan bu servis sayesinde kuponlar, iştirakçinin ikametgahına veya işyerine, PTT dağıtım memurları aracılığıyla gönderilmektedir. İştirakçinin zaman ayırıp bayilerden alamadığı kuponlar, adresine gönderilmek suretiyle oynama kolaylığı sağlanmıştır. Bu uygulama öncelikli olarak Ankara, İstanbul ve İzmir'de başlatılmıştır.

4) Bayilerin Hediye Dağıtması;

İştirakçilerden, başarılı sonuçlar alanlara, bayiler tarafından uygun görülecek, spor ahlak ve geleneklerine ters düşmeyen hediyeler verilmesi serbest bırakılmıştır.

5) Teşkilatın İştirakçilere Hediye Dağıtması;

Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü aldığı yeni bir kararla, 2 Kasım 1968 tarihinden itibaren her hafta, iştirakçilerine maddi değeri yüksek hediyeler dağıtmaya başlamıştır.Bu kararın alınmasında, lig takımlarının Spor Toto kuponlarında yer almadığı haftalarda, iştirakçilerin oynadıkları kolon ve kupon sayılarında oluşan azalmalar etken olmuştur.

Spor Toto'da ikramiye dışında ödül dağıtımı gündeme gelmiştir. 1968-1969 sezonu sonuna kadar 6 otomobil, 29 buzdolabı ve 58 çamaşır makinası dağıtılmıştır.

6) Kıbrıs ve Ortadoğu Ülkeleri ile İlişkiler;

Kıbrıs ve bir çok Ortadoğu ülkesinde, çeşitli Avrupa ülkelerinin bahis oyunlarının oynanıyor olması, Türk Spor Toto'sunu da bu yönde çalışmalar yapmaya itmiştir. Henüz kendi Spor Toto organizasyonunu kuramamış bu ülkelerin gerek coğrafi gerekse tarihi, sosyal, duygusal bir çok ortak noktanın sağladığı yakınlık, Türk Toto'sunu tercih etmelerinde önemli bir etken ortaya çıkmıştır. Bu noktaları dikkate alan dönemin yöneticileri başta Kıbrıs ve Lübnan olmak üzere bir çok Ortadoğu ülkesinde Türk Toto'sunu oynatabilmek için girişimlerde bulunmuşlardır.

7) Gezici Bayiler;

Hizmetlerini iştirakçinin ayağına götürmeyi ilke edinen Spor Toto Teşkilatı, bu dönemde gezici bayiler kurulmasına karar vermiştir.

İlk etapta Ankara'da 6, İstanbul'da 12, İzmir'de 4, Bursa'da 2, Eskişehir ve Adana'da 1'er gezici bayilik kurulmuştur. Gezici bayiler, bayilik hizmetlerini Spor Toto amblemi taşıyan, üç tekerlekli triportörler ile sürdürmüşlerdir.

8) Kolon Sayısının Artırılması;

7258 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılmış olan Tüzükte, Spor Toto kuponlarındaki kolon adedi 10 ile sınırlanmıştı. Daha önce de belirtildiği gibi 26 Şubat 1965 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren yeni Tüzükte, iştirak miktarı biraz daha geniş tutulmuş ve kolon adedi 20'ye çıkarılmıştı. Ancak, iştirakçilerden gelen sürekli talepler karşısında Teşkilat, kolon miktarını artırma zorunluluğu görmüş ve bu amaçla yeniden Tüzük değişikliğine gidilmiştir.

9) Spor Toto Anketi;

Spor Toto oynayanların Teşkilata ve bu oyuna karşı olan tutum ve davranışlarını öğrenmek amacı ile bir anket düzenlenmiştir. Spor Toto'yu daha zevkli ve çekici bir oyun haline getirebilecek olası düşünce ve fikirleri içeren bu anket, başbayi ve bayiler kanalı ile bütün iştirakçilere dağıtılmış, ankete verilen cevaplardan hareketle gerekli tedbirlerin alınması yoluna gidilmiştir.

KIRMIZI BAKİYE YILLARI

Yönetimde istikrarın sağlanması ve yapılan yenilikler sonrasında teşkilat gelişme yolunda yeni bir ivme yakaladı. Ancak bu durum uzun sürmedi. Geçmişte yapılan hatalar ve eksiklikler yeniden yaşandı. Yapılan her türlü girişime ve alınan tüm tedbirlere rağmen, 1970-78 yılları arasındaki söz konusu 8 yıllık dönem Spor Toto açısından geçmişteki hataların tekrarlandığı, yönetimde istikrarın bir türlü sağlanamadığı, atılımların ve yeniliklerin durduğu bir kriz dönemi oldu. 8 yılda 7 teşkilat müdürü değişikliği, Spor Toto gibi çok kısa sürede faaliyet gösterip sonuç alan bir kuruluşu olumsuz etkiledi. Buna bir kısım yöneticilerin iyi niyetlerine rağmen tecrübesizliklerinden kaynaklanan ufak hatalar da eklenince çöküş kaçınılmaz oldu.

Ülke sporunun gelişmesine büyük katkılar sağlayan Spor Toto'nun yasaların günün gelişen koşullarına uygulanamaması ve yönetim hataları yüzünden periyodik olarak gerileme noktasına girmesi o dönemde Türk sporuna da çok büyük zarar verdi.

Spor Toto Teşkilatı'nın 8 yıl boyunca gerilemesi, teşkilat hesaplarının "Kırmızı Bakiye" göstermesine neden oldu ve kuruluşu kapanma noktasına getirdi. Spor Toto oynayan iştirakçi sayısı yüz kat azaldı. Bayi sayısı üç-dört binlerden üç yüzlere kadar indi. Teşkilat çalışanına ücret veremez duruma düştü.

KIRMIZI BAKİYEDEN ZİRVEYE

Yönetim değişikliği Spor Toto'nun kötü gidişine etki yaptı ve yeniden zirveye doğru bir çıkış başladı. 1978'de Spor Toto Teşkilat Müdürlüğü'ne atanan Aydın Karasüleymanoğlu, kapanma tehlikesi ile karşı karşıya kaldığı, çıkmaza girdiği ve ülke sporunun kangrene dönüşen parasal kaynağını büyük bir özveri ve ilginç projelerle iyileştirerek tekrar Türkiye gündemine yerleştirdi. "Kırmızı Bakiye" döneminin tüm güçlüklerini personeliyle birlikte aşan Karasüleymanoğlu bir devin yeniden uyanışına ivme kazandıran yönetici olarak Spor Toto tarihindeki yerini aldı. Bunalımlı günlerinde büyük bir vefasızlık yapılarak tek başına bırakılan Spor Toto Teşkilatı'nın nasıl düzlüğe çıkarıldığı Karasüleymanoğlu'nun geleceğe de ışık tutacak şu sözlerinde saklıydı; "1977-78 sezonunda idari giderlerin hasılata oranı % 34.5, dağıtılan ikramiyenin oranı ise % 19'du. Böyle bir oran dünyanın hiçbir yerinde yoktur. 100 lira yatıran iştirakçi 19 lira ikramiye alıyor. Oyun amaçlarından saparak idarenin yükü iştirakçinin sırtına yüklenmiştir. Spor Toto'nun en parlak dönemlerinde idari giderlerin hasılata oranı % 7-8 düzeylerine inmişti. Dağıtılan ikramiye oranı ise % 40 dolaylarında idi. Biz üç sezon sonra idari giderleri % 5 dolaylarına indirerek rekor kırdık."

YÜKSELİŞ YILLARI VE LOTO

Aydın Karasüleymanoğlu ile başlayan yükseliş yılları, teşkilat müdürlerinin isimleri değişse de 1997 yılına kadar devam etti. Spor yatırımlarının arttığı, fair play ödülleri, yarışmalar ve yeni kurumlara kaynak aktarıldığı yükseliş döneminde teknolojiye geçiş ve Spor Loto yeniden gündeme geldi. Daha önce 1966, 1970 ve 1977 yıllarında oynatılması için gündeme getirilen Loto, Milli Piyango İdaresi ve Spor Toto Teşkilatı tarafından kimin oynatacağı netlik kazanamadığından yasallaşamadı. Milli Piyango İdaresi, Spor Toto örgütlenmesinin bu organizasyonu başaramayacağını, sayısal değerler taşıdığından oyunu kendilerinin oynatması gerektiğini iddia ediyordu. Spor Toto Teşkilatı ise Avrupa'da Loto oyununun Spor Toto kuruluşlarınca yürütüldüğüne dikkat çekiyordu. 20 yıldır iki kuruluş arasında tartışmalara konu olan Loto, Spor Loto ve Sayısal Loto şeklinde 1985 yılında onaylandı. Yetkiyi alan teşkilat, kısa sürede organizasyonu tamamlayarak 1986'nın Mayıs ayında Spor Toto oyununu iştirakçinin hizmetine sundu. Sunduğu yüksek kazanç nedeniyle iştirakçi tarafından kısa sürede benimsenen Spor Loto, hasılat hanesinde Spor Toto'yu geride bıraktı. 1994-95 sezonunda Totogol oyununu da devreye sokan teşkilat, 1996 yılında Abdullah Topaloğlu döneminde en yüksek hasılata imza attı.

SAYISAL LOTO VE YİNE KRİZ

Spor Loto ile hızlı bir şekilde ivme kazanan Spor Toto Teşkilatı'nın bu dönemi yaklaşık 10 yıl kadar sürdü. 1986 yılında aldığı Sayısal Loto oynatma yetkisini Spor Toto'dan 10 yıl sonra faaliyete geçiren Milli Piyango İdaresi yeni oyunuyla Spor Toto iştirakçilerinin de dikkatini çekti. Alınan 600 personel 1997-2003 yılları arasında 100'e düştü. Maaşlar gecikmeli ödeniyordu. Kısacası altın yumurtlayan tavuk yine can çekişiyordu. Krizin son yıllarında teşkilat yeni bir takım oyunlarla ve Milli Piyango İdaresi'nin sağladığı olanaklarla online sisteme geçişiyle hasılatını artırma yoluna gitse de geçmiş dönem borçları nedeniyle bir türlü istediği kazancı sağlayamadı. Ayrıca doların önlenemeyen yükselişiyle paranın değer kaybetmesi hasılatın daha da erimesine yol açtı.

YENİ OYUN İDDAA İLE YENİ BİR DÖNEM

Spor Toto Teşkilat Başkanlığı, özellikle dönemin Gençlik ve Spor Genel Müdürü Mehmet Atalay'ın üstün gayretleriyle 17 Nisan 2004 yılında başlattığı yeni oyunu iddaa ile yeni bir döneme de geçiş yaptı. Kısa zamanda Türkiye'de sevilen ve en keyifli oyun halini alan iddaa, hem hasılatı hem de teşkilatı zirveye taşıdı. Geçiş sürecinde yaşanan küçük çaptaki olumsuzluklar dışında 4 yılda oldukça hızlı yükselen bir grafik sergileyen Spor Toto Teşkilatı, tam anlamıyla özlenen kimliğine 2008 yılında kavuştu. 2008 yılı başında üzerinde yoğun bir mesai harcayarak TBMM'den en çabuk geçen "Spor Müsabakalarına Dayalı Sabit İhtimalli ve Müşterek Bahis Oyunlarının Özel Hukuk Tüzel Kişilerine Yaptırılması Kanunu" ile güçlenen teşkilat, Ağustos ayında Spor Toto Teşkilat Başkanı Bekir Yunus Uçar liderliğinde yaptığı ihale ile de gücünü pekiştirdi. Daha önce 11.3'lük pay ile oyunları oynatan İnteltek-İntralot Ortaklığı yapılan ihaleyi 10 yıllığına oranı1.4'e düşürerek aldı. Böylece Türk sporunun 10 yılı garanti altına alınırken, yapılan ihaleden Türkiye kazançlı çıktı. Günümüzde ise Spor Toto Teşkilatı, yeni bir düşünce, yeni bir yapılanma ile Türkiye'nin ve Türk sporunun teminatı haline geldi.

BİLGİ NOTU:ŞANS OYUNLARI KAVRAMI

Batı kökenli şans sözcüğü "rastlantı" demektir. Kişinin istek ya da tasarımından bağımsız olarak ortaya çıkan durumları anlatır. Rastlantılara dayalı oyunlar kurulması insanlık tarihi kadar eskidir. Ödüllü, kader, kısmet, talih, baht, devlet gibi terimlerle ifade edilen oyunlar, iki grup halinde değerlendirilebilir:

1-) Kura Oyunları; Ad, şekil, renk veya sayı çekmeye, çevirmeye, atmaya dayananlar

2-) Tahmin Oyunları; Bir olayın sonucunu önceden kestirerek bahse girmeye dayananlar. Öte yandan, tahmin oyunlarında bilginin daha çok payı olduğu ifade edilir.

Batı dillerinde, bu oyunların genel adı "Tötonik Lot sözcüğünden gelir. Daha sonra lotto, keno, toto v.b. üretilmiştir. Rastlantı oyunlarında kazanmak olasılığa bağlıdır. Yani, rastgele bir olay eşit koşullarda birçok kez tekrarlanırsa, belirli bir sonucun gerçekleşme oranı, kabaca o sonucun olabilecek her türlü sonuç sayısına eşittir. Batı dillerindeki söylem biçimi ile lotarya, kuraya dayalı bir şans oyunudur. Çok sayıda insanın katıldığı, konan ödül için satılan biletler arasında yapılan çekilişle, ödül kazananın belirlenmesine dayanan bir oyun türüdür.

TARİHÇE

İnsanlar, tarihin çok eski çağlarından beri şans oyunlarını oynamışlardır. İlk çağlarda zar oyunlarına rastlanmakla beraber, kura yolu ile arazi dağıtmanın geçmişi de yine bu dönemde gerçekleşmiştir. Roma İmparatorluğu'nda, özellikle Neron ve Agustus dönemlerinde, İmparatorluğun sonsuzluğunu vurgulayan Saturnalia (Satürn Şenliği) bayramlarında kur'a oyunları düzenlenmiştir. Bunun gibi eğlencelerde her gün yüzlerce arazi, gemi, iş gibi mal, mülk ve köleler piyangoya konularak, ödüllü çekilişler yapılmıştır. Romalı tarihçi Tacitus, Germenler arasında şans oyunlarının çok yaygın olduğunu yazmıştır.

Piyango gibi oyunlar sadece Batı Uygarlığı'na özgü değildir. Çin'de M.S.1. yüzyılda Han Sülalesi döneminde, 120 ideogram karakterine dayanan bir lotarya sistemi geliştirilmiş ve elde edilen gelir, orduyu desteklemekte kullanılmıştır. Sonradan Çin'li göçmenlerin Avrupa ve Amerika'ya taşıdıkları bu oyun, sayısallaştırılarak "Keno" denilen şans oyununa dönüştürülmüştür. Piyangolar, Avrupa'da, bir halkın, devlet kurma ve yaşatma yeteneğinin ehliyet ve talih olarak iki öğe ye dayandığını öne süren, "Modern Siyaset Bilimi"nin öncüsü İtalyan Niccolo MACCHIAVELLI'den hemen önceki yılarda başlamıştır. Bu piyangolara ilişkin en eski belgeler 1440'larda Ghent, Utrecht, Bruges ve I'Ecluse gibi Güney Felemenk şehirleri ile Burgundia Dükalığı'nda bu türe oyunların uygulandığını göstermektedir. Bu oyunların gelirleri, fakirlere yardım ve kent savunmalarını pekiştirmek gibi amaçlara tahsis edilmiştir. 16.yy da ise, eşya ve para piyangoları Hollanda, Prusya, Avusturya, İtalya, Fransa ve İngiltere ‘ye yayılmıştır. Halka açık para ödüllü ilk piyango, 1530'da Floransa'da düzenlenen La lotto Frienze ile başlamış ve çok geçmeden Venedik Doçluğu piyangoyu bir devlet tekeli haline getirmiştir. Takip eden yıllarda, Fransa' da Kral Birinci Francois 1533'te, İngiltere de ise Kraliçe 1. Elizabeth 1566'da gelirleri kamu yatırımlarına ve onarımlarına harcanmak amacı ile ödüllü piyango düzenlenmesine izin vermişlerdir. Günümüze kadar gelen devlet piyangolarının en eskisi Hollanda'da 1726 yılında kurulan Klasslotterie'dir.

Osmanlı Devleti'nde ilk piyango, Osmanlı Donanma Cemiyeti Heyet-i Temsiliyesi (Kuruluş 19 Temmuz 1909) tarafından düzenlendi. Bu piyangodan elde edilen gelirlerle, donanmaya gemi alınmasında önemli katkılar sağlandı. Cumhuriyetin ilanından sonra, piyango düzenleme yetkisi Türk Tayyare Cemiyeti'ne verildi. Halk arasında "Tayyare piyangosu" olarak anılan bu şans oyunu 1939'a kadar sürdü. Günümüzde ise bu düzenleme Milli Piyango İdaresince yapılıyor.

SPOR KARŞILAŞMALARINDA MÜŞTEREK BAHİSLER

SPOR TOTO

TANIMI: Spor karşılaşmaları üzerinde önceden tahmin yapılarak, programlara dahil müsabaka sonuçlarının ilgililere bildirilmesi ve tahminlerin isabet derecesine göre dağıtılacak ikramiyelerden faydalandırılmasıdır.

DOĞUŞU VE YAYILIŞI

İnsanların karakterlerinde doğuştan itibaren diğer canlılara karşı olduğu gibi birbirlerine karşıda üstünlük iddiaları, galip gelme, baskı kurma eğilimleri vardır. Hayvanlarda bile gözlenen bu galip gelme eğilimi insanlarda daha da bilinçli bir iddia haline dönüşmekte ve ilk insanlarda bu üstünlük iddiası, aralarında dövüş ve yarış şeklinde ortaya çıkmaktadır. Rastgele başlayan bu iddialar, insanlığın gelişimi ile daha da düzenli bir boyut kazanmıştır. Tarih sahnesine sportif oyunlar şeklinde bu iddialar zaman içerisinde yalnız yarışmacıları değil, onları takip eden kitleleri de ayırarak genel bir heyecan yaratmıştır. Bu heyecandan güç alan taraf tutmalar, ortaya maddi bir değer koyup, kazanana vermek, iddiaların gerçekleşmesi oranında bu taraflara arasında paylaşmak gereksinimini doğurmuş ve böylece ödüller, bahisler ortaya çıkmıştır. Hemen her toplulukta karşılaşmalar sırasında taraf tutmak çok yaygın olmakla birlikte, bir düzen içerisinde yürütülmesi yakın tarihlerde gündeme girmiştir. Bu alanda ilk ciddi düzenlemeler ise İngiltere'de yapılmıştır.

SPOR TOTO NEREDEN GELİYOR?

Totalizatör kelimesinden kısaltılan TOTO kelimesinin, SPOR kelimesiyle birleştirilmesi sonucu SPOR-TOTO adı ortaya çıkmıştır. Müşterek bahsin, futbol müsabakaları üzerinde organize edilmesi ve Spor Toto adı ile ilk uygulanışı 1911 yılına rastlamaktadır. Bu tarih, Spor Toto oyununun doğum tarihidir. Spor Toto, İngiltere'den sonra ilk önce İsveç'de daha sonra sırasıyla İsviçre, İtalya, Avusturya, Almanya, Romanya, Yunanistan ve Belçika'da oynanmaya başlanmıştır.

SPOR TOTO'NUN TEMELİNİ ATAN İSİM: PERGOLA

Spor Toto' nun tarihsel gelişimi içerisinde Massimo Della PERGOLA ‘nın önemli bir rolü vardır. Nazi esir kampında bulunduğu sıralarda geliştirdiği düşüncesini, 1946 yılında pratiğe dönüştürmüş ve 13 maçın sonucunun bilinerek en büyük ödülün kazanılması esasına dayanan bir oyunun, yani bugünkü maç sonucu tahminli Spor Toto uygulamalarının ilk temelini atmıştır.

ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE İKİNCİ AŞAMA

Spor-Toto kısa sürede bütün Avrupa ve birçok Güney Amerika ülkesine yayılmıştır. Bugün bu ülkelerde gerek devlet gerekse özel sektörde Spor Toto organizasyonları düzenleyen çok sayıda kuruluş vardır. Oyunun yaygınlaşması sonucu Avrupa ülkelerindeki Spor Toto teşkilatları arasında her alanda işbirliği fikri doğmuş ve 1953 yılında merkezi İsviçre'nin Basel kentinde bulunan İNTERTOTO kurulmuştur. 1896'da başlayan Modern Olimpiyatlardan sonra, bütün dünyada çok geniş bir faaliyet alanını içine alan Spor Toto, uluslararası ilişkilerde ikinci aşama olmuş, sporda çok boyutlu bir gelişmeye hizmet vermiş ve vermeye devam etmektedir.

© 2011 Spor Toto Tüm Hakları Saklıdır.